در دنیای امروز که کامپیوترها و لپتاپها بخش جداییناپذیر زندگی ما شدهاند، انتخاب سختافزار مناسب میتواند چالشبرانگیز باشد. یکی از بزرگترین سوالاتی که هنگام خرید سیستم جدید یا ارتقای کامپیوتر با آن مواجه میشویم این است: «آیا گرافیک آنبرد برای من کافی است یا حتماً باید کارت گرافیک مجزا بخرم؟»
در این مقاله از وبلاگ بانینو، قصد داریم به شکلی عمیق و تخصصی، تفاوتهای ساختاری، عملکردی و اقتصادی این دو نوع پردازنده گرافیکی را بررسی کنیم تا شما بتوانید بهترین انتخاب را بر اساس نیاز و بودجه خود داشته باشید.
پردازنده گرافیکی (GPU) چیست و چه وظیفهای دارد؟
پیش از آنکه به تفاوتها بپردازیم، باید بدانیم که GPU (Graphics Processing Unit) چیست. برخلاف CPU که مغز متفکر کامپیوتر برای انجام محاسبات کلی است، GPU متخصص رندر کردن تصاویر، ویدیوها و انیمیشنهاست. هر چیزی که شما روی مانیتور خود مشاهده میکنید، نتیجه پردازشهای واحد گرافیکی است.
بهطور کلی، دو روش برای پیادهسازی این واحد در کامپیوتر وجود دارد:
- گرافیک مجتمع یا آنبرد (Integrated Graphics)
- کارت گرافیک مجزا (Dedicated/Discrete Graphics Card)
گرافیک آنبرد (Integrated Graphics) چیست؟
گرافیک آنبرد که امروزه بیشتر با نام iGPU شناخته میشود، به این معناست که واحد پردازش گرافیکی دقیقاً داخل همان تراشهای قرار دارد که پردازنده مرکزی (CPU) در آن است. در واقع، CPU و GPU همخانه هستند.
ویژگیهای کلیدی گرافیک آنبرد:
- اشتراک منابع: گرافیک آنبرد حافظه اختصاصی ندارد و از حافظه رم (RAM) سیستم استفاده میکند.
- تولید حرارت کمتر: به دلیل ادغام با CPU، سیستم خنککننده سادهتری نیاز دارد.
- مصرف انرژی پایین: این گرافیکها برای طول عمر بیشتر باتری در لپتاپها عالی هستند.
مشهورترین مدلها:
- Intel UHD Graphics / Intel Iris Xe (در پردازندههای اینتل)
- AMD Radeon Graphics (در سریهای Ryzen با پسوند G یا در اکثر لپتاپهای رایزن)
کارت گرافیک مجزا (Dedicated Graphics) چیست؟
کارت گرافیک مجزا یا اختصاصی، یک قطعه سختافزاری کاملاً مستقل است که روی اسلات PCIe مادربرد نصب میشود (در کیس) یا به صورت یک تراشه جداگانه روی مادربرد لحیم شده است (در لپتاپهای گیمینگ).
ویژگیهای کلیدی کارت گرافیک مجزا:
- حافظه اختصاصی (VRAM): این کارتها رم مخصوص به خود را دارند (مثلاً ۸ گیگابایت VRAM از نوع GDDR6) و از رم اصلی سیستم استفاده نمیکنند.
- سیستم خنککننده مستقل: معمولاً دارای یک، دو یا سه فن اختصاصی و هیتسینکهای غولپیکر هستند.
- قدرت پردازش بسیار بالا: برای محاسبات سنگین ریاضی و هندسی طراحی شدهاند.
مشهورترین مدلها:
- NVIDIA GeForce RTX (سریهای ۳۰ و ۴۰ و ۵۰)
- AMD Radeon RX (سریهای ۶۰۰۰ و ۷۰۰۰)
مقایسه عمیق گرافیک آنبرد در مقابل مجزا
در این بخش، این دو تکنولوژی را در ۷ فاکتور حیاتی مقایسه میکنیم:
قدرت پردازش و عملکرد
بدون شک، کارت گرافیک مجزا برنده مطلق این بخش است. کارتهای مجزا هزاران هسته پردازشی دارند که به طور موازی کار میکنند. در مقابل، گرافیک آنبرد برای انجام کارهای روزمره بهینهسازی شده است.
نتیجه: اگر قصد دارید بازیهای سنگین (AAA) اجرا کنید یا تدوین ویدیو 4K انجام دهید، آنبرد هرگز پاسخگو نخواهد بود.
حافظه (RAM vs VRAM)
گرافیک آنبرد بخشی از رم سیستم شما را اشغال میکند. اگر ۱۶ گیگابایت رم دارید، ممکن است ۲ گیگابایت آن توسط گرافیک آنبرد رزرو شود. اما کارت گرافیک مجزا، حافظه پرسرعت خود را دارد که تأخیر بسیار کمتری نسبت به رم معمولی دارد.
مصرف انرژی و باتری
در لپتاپها، این موضوع حیاتی است. کارتهای گرافیک مجزا مصرف برق بسیار بالایی دارند (گاهی تا ۳۰۰ وات یا بیشتر در کیس). گرافیک آنبرد به قدری کممصرف است که باعث میشود لپتاپ شما با یک بار شارژ، ساعتها بیشتر دوام بیاورد.
تولید گرما و صدا
به دلیل قدرت زیاد، کارتهای مجزا حرارت زیادی تولید میکنند و فنهای آنها ممکن است صدای زیادی ایجاد کنند. سیستمهای دارای گرافیک آنبرد معمولاً بسیار خنکتر و ساکتتر هستند.
قیمت و هزینهها
گرافیک آنبرد هزینهی اضافی به شما تحمیل نمیکند، زیرا روی خودِ CPU وجود دارد. اما برای خرید یک کارت گرافیک مجزا متوسط، گاهی باید به اندازه کل قیمت یک کیس معمولی هزینه کنید.
قابلیت ارتقا
در کامپیوترهای رومیزی (Desktop)، شما میتوانید هر زمان که بخواهید کارت گرافیک قدیمی را درآورده و یک مدل جدیدتر بخرید. اما گرافیک آنبرد قابل تعویض نیست (مگر با تعویض کل CPU). در لپتاپها، معمولاً هیچکدام قابل ارتقا نیستند.
اشغال فضای فیزیکی
کارتهای گرافیک مجزا حجیم هستند و به کیسهای بزرگ نیاز دارند. در مقابل، سیستمهای Mini PC یا لپتاپهای بسیار نازک (Ultrabooks) مدیون گرافیکهای آنبرد هستند که فضای بسیار کمی اشغال میکنند.
کدامیک برای شما مناسب است؟
برای اینکه بدانید کدام گزینه برای شما بهتر است، باید خود را در یکی از دستههای زیر پیدا کنید:
دسته اول: کاربران خانگی، اداری و دانشآموزان
اگر استفاده شما محدود به وبگردی، تماشای فیلم، کار با مجموعه آفیس (Word, Excel)، شرکت در کلاسهای آنلاین و حسابداری است:
- پیشنهاد: گرافیک آنبرد.
- دلیل: هزینه اضافی برای کارت گرافیک مجزا در این موارد، دور ریختن پول است. گرافیکهای مدرن Intel Iris Xe به راحتی فیلمهای 4K را پخش میکنند.
دسته دوم: گیمرهای حرفهای و یوتیوبرها
اگر بازیهایی مثل Cyberpunk 2077، Warzone یا Red Dead Redemption 2 را با کیفیت بالا میخواهید:
- پیشنهاد: کارت گرافیک مجزا (NVIDIA یا AMD).
- دلیل: گرافیک آنبرد در این بازیها یا اصلاً اجرا نمیشود یا خروجی شبیه به اسلایدشو به شما میدهد!
دسته سوم: طراحان گرافیک و تدوینگران
برای کارهای فتوشاپ سنگین، ادیت ویدیو در Premiere یا DaVinci و رندرگیری ۳ بعدی:
- پیشنهاد: کارت گرافیک مجزا با حداقل ۶ یا ۸ گیگابایت VRAM.
- دلیل: سرعت رندرگیری با یک کارت گرافیک مجزا میتواند تا ۱۰ برابر سریعتر از گرافیک آنبرد باشد.
دسته چهارم: برنامه نویسان
اکثر برنامهنویسان (به جز توسعهدهندگان بازیهای سنگین) نیازی به گرافیک مجزا ندارند.
- پیشنهاد: گرافیک آنبرد + رم بالا.
- دلیل: برای برنامهنویسی، CPU و RAM اولویت بسیار بالاتری دارند.
بررسی یک تصور اشتباه: «آنبرد یعنی ضعیف!»
در گذشته، گرافیکهای آنبرد بسیار ضعیف بودند و حتی در باز کردن یک ویدیو ساده تپق میزدند. اما امروز داستان فرق کرده است. پردازندههای سری Ryzen G شرکت AMD و تراشههای Apple M1/M2/M3 ثابت کردهاند که گرافیکهای مجتمع میتوانند بسیار قدرتمند باشند.
حتی با برخی گرافیکهای آنبرد جدید میتوان بازیهایی مثل GTA V یا DOTA 2 را با تنظیمات متوسط به راحتی اجرا کرد. بنابراین واژه «ضعیف» دیگر توصیف دقیقی نیست؛ باید بگوییم «محدود به کارهای سبک تا متوسط».
جدول مقایسه نهایی
| ویژگی | گرافیک آنبرد (Integrated) | کارت گرافیک مجزا (Dedicated) |
| مناسب برای | کارهای اداری، وبگردی، فیلم | گیمینگ، رندرینگ، طراحی ۳ بعدی |
| حافظه (RAM) | مشترک با سیستم | حافظه اختصاصی (VRAM) |
| هزینه | اقتصادی و ارزان | گرانقیمت |
| مصرف باتری | بسیار بهینه | مصرف بالا |
| قدرت پردازش | متوسط تا پایین | بسیار بالا |
| قابلیت ارتقا | ندارد | دارد (در کامپیوتر رومیزی) |
نکات حیاتی هنگام خرید
اگر تصمیم گرفتهاید که کدام نوع گرافیک برای شما مناسب است، این چند نکته را هنگام خرید در نظر بگیرید:
- به پسوند پردازندههای Intel دقت کنید: پردازندههایی که در انتهای نام خود حرف F دارند (مثل Core i5-12400F)، فاقد گرافیک آنبرد هستند و حتماً باید در کنار آنها کارت گرافیک مجزا بخرید.
- به پسوند پردازندههای AMD دقت کنید: در پردازندههای دسکتاپ AMD، فقط مدلهایی که پسوند G دارند (مثل Ryzen 5 5600G) دارای گرافیک داخلی قدرتمند هستند.
- پهنای باند رم را جدی بگیرید: اگر از گرافیک آنبرد استفاده میکنید، حتماً از دو ماژول رم (Dual Channel) استفاده کنید. این کار میتواند تا ۴۰٪ عملکرد گرافیک آنبرد شما را افزایش دهد.
جمعبندی و نتیجهگیری
انتخاب بین گرافیک آنبرد و مجزا، در واقع انتخاب بین «صرفهجویی و سادگی» در مقابل «قدرت و عملکرد» است.
- اگر بودجه محدودی دارید و کارهای فوق حرفهای انجام نمیدهید، سراغ یک CPU با گرافیک داخلی قوی بروید و بودجه ذخیره شده را صرف خرید حافظه SSD یا رم بیشتر کنید.
- اگر گیمر هستید یا با نرمافزارهای مهندسی و گرافیکی سنگین سر و کار دارید، کارت گرافیک مجزا برای شما یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا میتوانم همزمان از گرافیک آنبرد و مجزا استفاده کنم؟
بله، در اکثر سیستمهای مدرن این امکان وجود دارد، اما معمولاً وقتی کارت گرافیک مجزا نصب میشود، سیستم به طور خودکار آنبرد را غیرفعال میکند تا منابع رم آزاد شود. با این حال برای اتصال مانیتورهای متعدد میتوان از هر دو استفاده کرد.
۲. آیا گرافیک آنبرد برای فتوشاپ کافی است؟
برای کارهای دوبعدی و ادیتهای معمولی در فتوشاپ، بله کافی است. اما اگر با فایلهای بسیار سنگین و فیلترهای هوش مصنوعی کار میکنید، داشتن یک گرافیک مجزا سرعت شما را به شدت بالا میبرد.
۳. بهترین گرافیک آنبرد بازار متعلق به کدام برند است؟
در حال حاضر تراشههای Apple Silicon (سری M) و پردازندههای سری Ryzen 8000G شرکت AMD قدرتمندترین گرافیکهای مجتمع بازار را دارند.
